De overlevingskans is slechts tien procent en de exacte oorzaak is onbekend. Atypische myopathie. Een dodelijk verlopende spierafbraak die in het late najaar of in het vroege voorjaar sporadisch optreedt, een ziekte die binnen 24 uur fataal kan zijn voor een tot dan toe kerngezond paard.

Symptomen
Het eerste symptoom van atypische myopathie is vaak loomheid van het paard en wat koorts, maar kort daarna zal hij al gaan liggen, stijf worden en onderkoeld raken. Soms zijn de paarden wat koliekerig, maar ze hebben allemaal donkerbruine urine door de in het lichaam afgebroken spiermassa. In het laatste stadium gaat een paard zwaar ademen door aantasting van de daarvoor benodigde spieren, uiteindelijk stikt het paard. Een deel van de zieke paarden blijft gewoon eten. Eigenaren zijn dan vaak hoopvol, want ‘een paard dat eet gaat niet zomaar dood’. Helaas gaat deze logica bij atypische myopathie niet op. Binnen 24 uur is het voor 90 procent van de paarden voorbij. 

Oorzaak
Zelfs na jaren van onderzoek is er nog heel veel onduidelijk rondom de spieraandoening. Dankzij onderzoek (dr. Cornelie Westerman) is bekend dat de ziekte wordt veroorzaakt door een acute verstoring van de vetstofwisseling in de spieren. De oorzaak daarvan is waarschijnlijk een gifstof die in de late herfst of het vroege voorjaar bij temperaturen tussen nul en acht graden Celsius in of op het gras voorkomt. De ziekte komt maar sporadisch voor, maar als deze voorkomt in een bepaald perceel is het verloop dramatisch, gezien het grote aantal zieke en dode paarden. 

Maatregelen
Als een paard in de wei ziek wordt, is het zaak de andere dieren samen met de dierenarts goed in de gaten te houden. Het is het beste om ze allemaal op stal te zetten, goed te voeren en vers leidingwater te geven. Verder moet meteen de dierenarts ingeschakeld worden voor ondersteunende behandeling. De prognose is echter ongunstig. De ziekteveroorzaker blijft in de grond. Heeft een paard de aandoening in een bepaald weiland opgelopen, dan blijft dat weiland tijdens de risicoseizoenen altijd gevaarlijk. Overigens alleen voor paarden, niet voor ander vee. Beperk tijdens de risicoseizoenen herfst en in mindere mate lente de weidegang van de paarden. Wil je je paarden toch buiten hebben, laat ze dan los nadat ze op stal zijn gevoerd. Zo krijgen ze beweging, zonder dat ze uitgebreid van de grond eten. Voer in het weiland nooit hooi of ander voer bij op de grond. Vochtig hooi versnelt de groei van schadelijke bacteriën op de plek waar het ligt. Zorg dat het paard voldoende vitaminen en mineralen binnenkrijgt. Het bijvoeren van een beperkte hoeveelheid brok zorgt voor een betere algemene gezondheid.

Verwarring met andere ziekten
Het ziektebeeld van atypische myopathie lijkt sterk op dat van maandagziekte, ook wel tying up genoemd. Bij maandagziekte staan paarden of pony’s ineens stil met sterk verkrampte spieren. Bij US Quarter Horses moet gedacht worden aan de erfelijke ziekten HYPP (verstoring kaliumhuishouding van spieren) en PSSM (verstoring suikerstofwisseling spieren). Ook kan spierafbraak worden veroorzaakt door seleniumgebrek en/of vitamine E-gebrek.

Dr. Cornelie Westerman heeft uit onderzoek kunnen concluderen dat paarden met atypische myopathie een acute verstoring in de verstofwisseling in de spieren hebben, hierdoor wordt de ziekte naar alle waarschijnlijkheid veroorzaakt. Wat deze verstoring veroorzaakt weet men echter nog niet zeker. Er wordt gespeculeerd over een gifstof die in gras voorkomt in de lente en herfst bij temperaturen tussen de 0 en 8 graden.

Symptomen

• Sloomheid, weinig aandacht voor de omgeving

• Verminderde eetlust

• Koliekverschijnselen

• Spiertrillingen

• Rode of paarse slijmvliezen (in later stadium)

• Donkergekleurde urine (later stadium)

•  

   

   

   

   

   

  Niet meer op kunnen staan (later stadium
   

  
   

De symptomen van deze ziekte zijn vreemd. Een paard dat op het oog kerngezond is kan zomaar binnen 24 uur komen te overlijden aan atypische myopathie. De overeenkomst tussen alle paarden met atypische myopathie is dat zij allen dag en nacht beschikking hadden over gras. Over het algemeen doen bijna alle gevallen zich voor in de herfst, alhoewel er ook een paar gevallen zijn geweest in de lente. Het getroffen paard komt suf en stijf over en zakt na enkele uren door zijn benen, alles wijst op een acuut spierprobleem. Atypische myopathie is niet besmettelijk, al kan het wel voorkomen dat meerdere paarden die in één wei staan getroffen worden.

De diagnose kan worden gesteld aan de hand van de klinische symptomen die het paard laat zien. Er kan ook bloed afgenomen worden om een diagnose te stellen, hierin wordt dan gekeken naar de waarden van de spierenzymen.

Het is nooit helemaal mogelijk om te voorkomen dat je paard getroffen wordt, maar de volgende preventiemaatregelen in acht nemen kan nooit kwaad.

• Bied paarden die dag en nacht op het weiland staan een schuilmogelijkheid bij slecht weer.

• Zorg ervoor dat er geen paddestoelen, eikels en dergelijke in de wei groeien/liggen.

• Voorzie het paard van een goede kwaliteit ruw- en krachtvoer en geef hem alleen kraanwater te drinken.

• Voer geen hooi in een vochtige omgeving.

 

Vervolg.....

Esdoornschimmel mogelijke oorzaak atypische myopathie
Afgelopen weken zijn er veel gevallen gemeld van ‘atypische myopathie’, de voor
paarden dodelijke spierziekte. Al eerder werd door onderzoekers van de Universiteit
Utrecht de biochemische oorzaak van atypische myopathie vastgesteld: een verstoring
van de vetverbranding, in de humane geneeskunde bekend als ‘MADD’ (Multiple Acyl-
CoA Dehydrogenase Deficiëntie). Hierop werd een diagnostische test voor de
aandoening ontwikkeld op basis van urineonderzoek. Tevens leidde het onderzoek tot
het idee dat er toch een onbekende ‘toxische trigger’, een als katalysator werkende stof,
betrokken moest zijn bij het ontstaan van de verstoorde vetverbranding.
Esdoornbladeren met een endofyt (symbiotische schimmel) erop lijken de boosdoener te
zijn.

Veertien paarden die verdacht werden van atypische myopathie in de herfst van 2009 en lente
van 2010, zijn uitgebreid onderzocht door wetenschappers van de Universiteitskliniek Paard,
faculteit Diergeneeskunde. Bij zeven van deze paarden werd na urineonderzoek de diagnose
atypische myopathie gesteld. In de weides waar de paarden stonden zijn bij al deze dieren
esdoornbladeren en/of esdoorntakjes gevonden. Uit het Nederlands epidemiologisch
onderzoek bleek het eten van esdoornbladeren met een endofyt erop een rode draad te zijn in
het optreden van atypische myopathie. Mogelijk is de wat zoete smaak ervan voor paarden
aantrekkelijk.

Ziektebeeld atypische myopathie

Bij atypische myopathie (die bij mensen erfelijk is, in tegenstelling tot bij paarden) werken
enkele belangrijke enzymen van de vetstofwisseling niet meer. Daardoor komt er een
ophoping van schadelijke stofwisselingsproducten en een tekort aan de
stofwisselingsproducten die energie leveren. Hierdoor krijgen paarden stijve spieren,
waarneembaar in een afwijkende gang of het met veel pijn gaan liggen van het paard. De
spierenzymactiviteit in het bloed is erg hoog door het spierverval, de urine wordt donker
(roodbruin) doordat de afvalstoffen van de spierafbraak uitgeplast worden.
In de regel sterft 70-90% van de betrokken paarden aan deze aandoening, vaak binnen 72 uur.
De ziekte is niet besmettelijk, maar komt wel voor in uitbraken. De grootste uitbraak tot nu
toe was in de herfst van 2009 toen in meer dan tien landen in Europa 371 gevallen werden
geregistreerd waarvan 265 dieren (71%) stierven.
FAQ

Loopt mijn paard risico?

Paarden die op weides staan met esdoornbomen in de buurt lopen mogelijk gevaar. Het
belangrijkste op dit moment is het voorkomen van opname van (mogelijk met schimmels
besmette) esdoornbladeren en twijgen. Het beste is om de paarden naar een weide te brengen
waar goed gras is zonder bladeren of takjes. Als dit niet mogelijk is, is het noodzakelijk de
weide te ontdoen van esdoornbladeren en twijgen. Het tijdens het weideseizoen opstallen van
uw paard(en) is niet in het belang van het dierenwelzijn.

Wat kan ik doen ter preventie?

De gezondheid van uw paard(en) begint met een goed afweersysteem. Ontworm en vaccineer
de paarden tijdig en geef ze een schuilstal om te voorkomen dat ze langere tijd nat en koud
staan. Voer de paarden bij, zodat ze geen vreemde dingen eten. Leg dit voer liefst in de stal of
op een droge plek en niet op de grond, want dan kan er schimmel op het voer ontstaan.
Wat moet ik doen als ik vermoed dat mijn paard atypische myopathie heeft?
Een paard met atypische myopathie moet direct op rust. Zet het paard op stal als het daar
dichtbij is en dek het met een deken warm toe. Geef het voldoende te eten en te drinken.
Dwing het paard niet te lopen; dit maakt de klachten erger.
Neem meteen contact op met de dierenarts. Ga niet met het paard reizen, maar laat de arts
naar het paard komen. De dierenarts kan het paard infusen geven en proberen de afvalstoffen
uit het lichaam te spoelen. De dierenarts kan ook de vetstofwisseling ondersteunen met
carnitine en de glucosestofwisseling activeren met glucose infuus met insuline. Het paard
heeft pijnstillers, onstekingsremmers en spierontspanners nodig.
Wat kunt u doen voor het onderzoek naar deze ziekte?
Als u een ziek dier heeft, kunt u uw dierenarts vragen bloed(plasma) af te nemen en urine op
te vangen (hier zijn kosten aan verbonden).
Daarnaast kunt u blad of takjes die in de weide liggen verzamelen. Hierna kunt u samen met uw dierenarts de enquêtes invullen op
www.myopathieatypique.be.
Bloeduitslagen, urine, materiaal uit de weide en een print van de
enquêtes stuurt u op naar:

Faculteit Diergeneeskunde
Universiteitskliniek Paard
Afdeling Inwendige Ziekten
T.a.v. Han van der Kolk / Cornélie Westermann
Yalelaan 114
3584 CM Utrecht